Diş Sıkma (Bruksizm) Bir Diş Problemi Mi, Yoksa Bir Vücut Denge Problemi Mi?

Prof. Dr. Mehmet Oğuz Öztoprak’ın fonksiyonel ve ortopedik yaklaşımı.

Diş sıkma veya diş gıcırdatma olarak bilinen bruksizm, toplumda oldukça yaygın görülen bir durumdur. Birçok kişi bunun yalnızca dişleri ilgilendiren basit bir alışkanlık olduğunu düşünür. Ancak klinik pratiğimizde gördüğümüz tablo çoğu zaman bundan daha karmaşıktır.

Bazı hastalar yalnızca dişlerini sıkmaz. Aynı zamanda şunları yaşar:

Çene ağrısı
Baş ağrıları
Boyun ağrısı
Kulak çınlaması
Çene ekleminden ses gelmesi
Sabah yorgun uyanma
Uyku kalitesinde düşüş

Bu nedenle şu soruyu sormak gerekir: Bruksizm gerçekten sadece dişlerle ilgili bir problem midir?

Bruksizm Nedir?

Bruksizm, kişinin istemsiz şekilde dişlerini sıkması veya gıcırdatmasıdır. Bu durum şu zamanlarda ortaya çıkabilir:

Uykuda
Gün içerisinde
Yoğun konsantrasyon sırasında
Stresli dönemlerde

Ancak günümüzde bruksizm yalnızca dişler arasındaki bir temas problemi olarak değerlendirilmemektedir. Bazı bireylerde çene eklemi, kas sistemi, hava yolu, uyku kalitesi ve fonksiyonel kapanış ilişkileri de bu tabloya katkıda bulunabilir.

Bruksizm Bir Alarm Mekanizması Olabilir Mi?

Vücudumuz bazen altında yatan bir dengesizliği çeşitli yollarla dışa vurur. Bazı kişilerde baş ağrısı ortaya çıkar, bazılarında boyun ağrısı gelişir, bazılarında ise diş sıkma davranışı ön plana çıkar.

Bu nedenle bruksizmi yalnızca durdurulması gereken bir hareket olarak değil, neden ortaya çıktığının araştırılması gereken bir fonksiyonel bulgu olarak değerlendirmek gerekir.

Diş Sıkma Bir Denge Arayışı Olabilir Mi?

Prof. Dr. Mehmet Oğuz Öztoprak’ın klinik yaklaşımında bruksizm yalnızca dişleri ilgilendiren bir alışkanlık olarak değerlendirilmez. Bu durumu hastalarımıza sıklıkla şu örnekle anlatıyoruz:

Bir ayağınıza yüksek topuklu, diğer ayağınıza alçak topuklu bir ayakkabı giydiğinizi düşünün. Bu durumda vücudunuz dengeli yürümekte zorlanacak, yürüyüş sırasında sürekli bir denge arayışı oluşacaktır.

Benzer şekilde bazı bireylerde çene sistemi de ideal fonksiyonel dengeden uzaklaşabilir. Sağ ve sol çene eklemleri, çiğneme kasları ve dişlerin kapanışı arasında oluşan dengesizlikler, nöromüsküler sistemin farklı adaptasyonlar geliştirmesine neden olabilir. Bruksizm bazı hastalarda bu adaptasyonlardan biri olarak karşımıza çıkabilir.

Elbette her diş sıkmanın nedeni kapanış bozukluğu değildir. Ancak bazı bireylerde çene sistemindeki fonksiyonel dengesizliklerin diş sıkma davranışına katkıda bulunduğu düşünülmektedir.

Çene Eklemi ve Bruksizm Arasındaki İlişki

Diş sıkma sırasında çene eklemi ve çiğneme kasları normalden çok daha yüksek yüklerle karşı karşıya kalabilir. Bu durum zaman içerisinde şu şikâyetlere katkıda bulunabilir:

Çene ekleminde hassasiyet
Çene hareketlerinde kısıtlılık
Kas ağrıları
Baş ağrıları
Kulak çevresinde rahatsızlık hissi
Çene ekleminden ses gelmesi
Çene ekleminde kilitlenme atakları

Bazı hastalarda kulak çınlaması, kulakta dolgunluk hissi ve işitme ile ilgili subjektif şikâyetler de tabloya eşlik edebilir. Ancak her bruksizm hastasında aynı tablo görülmez. Bu nedenle bireysel değerlendirme büyük önem taşır.

Bruksizm ve Hava Yolu İlişkisi

Son yıllarda yapılan çalışmalar, bazı bireylerde diş sıkma davranışının uyku kalitesi ve hava yolu ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Özellikle şu şikâyetleri olan bireylerde hava yolu değerlendirmesi önem taşıyabilir:

Horlama
Ağız açık uyuma
Sabah yorgunluğu
Uyku bölünmeleri
Gündüz uyku hali

Bu durum her hastada geçerli değildir. Ancak bazı hastalarda bruksizm daha geniş bir fonksiyonel tablonun parçası olabilir.

Boyun, Postür ve Bruksizm

İnsan vücudu bir bütün olarak çalışır. Baş pozisyonu, boyun kasları ve çene kasları sürekli etkileşim hâlindedir. Özellikle şu durumlar çene sistemi üzerindeki yükleri etkileyebilir:

İleri baş pozisyonu
Boyun düzleşmesi
Uzun süreli masa başı çalışma
Omuz asimetrileri
Postür bozuklukları

Bu nedenle bazı hastalarda yalnızca dişlere odaklanmak yeterli olmayabilir.

Prof. Dr. Mehmet Oğuz Öztoprak’ın Yaklaşımı

Kliniğimizde bruksizm değerlendirmesi yalnızca aşınmış dişlere bakılarak yapılmaz. Aynı zamanda şunlar bir bütün olarak değerlendirilir:

Çene eklemi fonksiyonları
Oklüzal ilişkiler
Çiğneme kasları
Sağ ve sol çene eklemi dengesi
Boyun ve postür yapısı
Hava yolu özellikleri
Uyku ile ilgili belirtiler

Amaç yalnızca diş sıkmayı azaltmak değil, diş sıkmaya katkıda bulunabilecek faktörleri ortaya koymaktır.

Tedavide Amaç Nedir?

Tedavide amaç yalnızca semptomları baskılamak değildir. Amaç şunlardır:

Çene sistemi üzerindeki biyomekanik yükleri değerlendirmek
Fonksiyonel dengesizlikleri belirlemek
Oklüzal sistemi analiz etmek
Sağ ve sol çene eklemleri arasındaki yük dağılımını değerlendirmek
Hastanın yaşam kalitesini artırmak
Uzun dönemli koruyucu yaklaşım oluşturmak

Bu amaçla vakaya göre şunlar planlanabilir:

Şeffaf plak uygulamaları
Fonksiyonel ortopedik yaklaşımlar
Ortodontik tedaviler
Protetik rehabilitasyonlar
Çene eklemi rehabilitasyonu
Hava yolu değerlendirmeleri
Fizik tedavi ve rehabilitasyon desteği

Gece plakları (splintler) ve botulinum toksin uygulamaları bazı hastalarda faydalı destekleyici tedaviler olabilir. Ancak bu yöntemler her zaman altta yatan fonksiyonel dengesizliği ortadan kaldırmaz.

Prof. Dr. Mehmet Oğuz Öztoprak’ın yaklaşımında temel hedef; çene eklemlerinin dengeli çalışmasını sağlamak, fonksiyonel ortopedik kapanışı değerlendirmek ve gerektiğinde ortodontik veya protetik yöntemlerle çene sisteminin biyomekanik dengesini yeniden oluşturmaktır.

Sonuç

Bruksizm her zaman yalnızca dişlerden kaynaklanan bir problem değildir. Bazı bireylerde çene eklemi, kas sistemi, postür, hava yolu, uyku kalitesi ve oklüzal ilişkiler ile bağlantılı daha geniş bir fonksiyonel tablonun parçası olabilir.

Bu nedenle modern yaklaşım yalnızca dişlere değil, hastanın bütün fonksiyonel sistemine odaklanmalıdır. Kliniğimizde amaç yalnızca diş sıkmayı azaltmak değil; çene eklemleri, çiğneme kasları, oklüzyon, postür ve hava yolu arasındaki ilişkiyi değerlendirerek altta yatan fonksiyonel dengesizlikleri ortaya koymaktır.

Çünkü bazen tedavi edilmesi gereken şey diş sıkmanın kendisi değil, diş sıkmaya katkıda bulunan biyomekanik ve fonksiyonel dengesizliklerin kendisidir.

Çene kapanışı ile postür ve omurga ilişkisini de merak ediyorsanız "Skolyoz, Omuz Asimetrisi ve Çene Kapanışı Arasında Bir İlişki Var mı?" başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Bruksizm sadece bir diş problemi midir?

Hayır. Bazı bireylerde bruksizm; çene eklemi, kas sistemi, postür, hava yolu, uyku kalitesi ve oklüzal ilişkilerle bağlantılı daha geniş bir fonksiyonel tablonun parçası olabilir.

Bruksizmin belirtileri nelerdir?

Çene ağrısı, baş ağrısı, boyun ağrısı, çene ekleminden ses gelmesi, kulak çınlaması veya dolgunluk hissi, sabah yorgunluğu, diş aşınması ve çene ekleminde kilitlenme atakları görülebilir.

Diş sıkma neden olur?

Uykuda, gün içinde, yoğun konsantrasyonda veya stresli dönemlerde ortaya çıkabilir. Bazı bireylerde ise çene sistemindeki fonksiyonel dengesizlikler ile hava yolu ve uyku kalitesi de tabloya katkıda bulunabilir.

Gece plağı (splint) veya botoks bruksizmi tedavi eder mi?

Gece plakları ve botulinum toksin uygulamaları bazı hastalarda faydalı destekleyici tedaviler olabilir. Ancak bu yöntemler her zaman altta yatan fonksiyonel dengesizliği ortadan kaldırmaz.

Bruksizm hava yolu ve uyku ile ilişkili olabilir mi?

Bazı bireylerde evet. Horlama, ağız açık uyuma, sabah yorgunluğu, uyku bölünmeleri ve gündüz uyku hali gibi şikâyetler varsa hava yolu değerlendirmesi önem taşıyabilir.

Bruksizm tedavisinde yaklaşım nasıldır?

Amaç yalnızca semptomu baskılamak değil, altta yatan fonksiyonel dengesizlikleri ortaya koymaktır. Vakaya göre şeffaf plak, fonksiyonel ortopedik yaklaşımlar, ortodonti, protetik rehabilitasyon, çene eklemi rehabilitasyonu, hava yolu değerlendirmesi ve fizik tedavi desteği planlanabilir.